İsmail Gaspıralı’nın Kadın Eğitimi ve Aydınlanmasına İlişkin Görüşlerinin Tercüman Gazetesinde Stratejik İletişim Değerlendirmesi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22870336Anahtar Kelimeler:
İsmail Gaspıralı, Tercüman Gazetesi, Âlem-i Nisvan, Kadın Aydınlanması, Stratejik İletişim, Türk DünyasıÖzet
Bu çalışma, İsmail Bey Gaspıralı’nın Tercüman gazetesi aracılığıyla yürüttüğü kadın eğitimi ve kadın aydınlanmasına yönelik faaliyetleri stratejik iletişim ve ulusötesi (transnasyonel) medya perspektifinden incelemektedir. Araştırma, Gaspıralı’nın kadın eğitimini bireysel bir hak meselesinin ötesinde, Türk dünyasının toplumsal dönüşümü, kültürel sürekliliği ve milli kalkınmasının stratejik bir unsuru olarak nasıl konumlandırdığını ortaya koymayı hedeflemiştir. Bu kapsamda Tercüman gazetesinin yalnızca bir haber mecrası değil; ortak dil inşasını destekleyen, kamuoyu oluşturan, katılımcı iletişimi teşvik eden ve farklı coğrafyalardaki Türk toplulukları arasında ortak bir iletişim ağı kuran ulusötesi bir medya platformu olarak işlevi değerlendirilmektedir. Araştırma, nitel araştırmaya dayalı betimsel bir inceleme olup tarihsel yorumlama ile birlikte kullanılmıştır. Çalışmanın temel veri kaynaklarını Tercüman gazetesinde kadın eğitimi ve kadın haklarına ilişkin yayımlanan haber ve makaleler, Gaspıralı’nın Kadınlar Ülkesi ve Arslan Kız adlı eserleri ile Âlem-i Nisvan dergisine ilişkin literatür oluşturmaktadır.
Çalışmada, Gaspıralı’nın kadın eğitimini toplumsal ilerlemenin vazgeçilmez şartı olarak ele aldığı; Tercüman gazetesi, Usûl-i Cedît okulları ve Âlem-i Nisvan dergisi aracılığıyla çok katmanlı bir stratejik iletişim modeli geliştirdiği analiz edilmiştir. Gazetenin sınır aşan dağıtım ağı, sade Türkçe politikası, okuyucu mektuplarına dayalı katılımcı gazetecilik anlayışı ve kadın odaklı yayıncılık çalışmaları sayesinde kadınların kamusal görünürlüğünün artırılması, eğitim hakkının dile getirilmesi ve ortak bir toplumsal bilinç oluşturulmasının hedeflendiği gözlenmiştir. Çalışma, Gaspıralı’nın iletişim vizyonunun günümüz stratejik iletişim ve ulusötesi medya yaklaşımlarının tarihsel öncüllerinden biri olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle araştırma, gazetecilik, basın tarihi, medya çalışmaları ve stratejik iletişim literatürüne katkı sunmaktadır.
Referanslar
Akpınar, Y. (2004). Gaspıralı’nın edebî eserlerine genel bir bakış ve Dârürrahat Müslümanları romanı. H. Kırımlı (Ed.), İsmail Bey Gaspıralı için içinde (ss. 339-357). Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği.
Akpınar, Y. (2015). Türk dili konuşan ülkeler ve topluluklarda işbirliği ve medyanın rolü. IV. Türk Dili Konuşan Ülkeler ve Topluluklar Medya Forumu. BYGEM.
Akpınar, Y. (Yay. Haz.). (2008). İsmail Gaspıralı: Seçilmiş eserleri 2 fikri eserleri. Ötüken Neşriyat.
Akpınar, Y., Bayram, O., & Muradov, N. (Yay. Haz.). (2014). İsmail Gaspıralı: Seçilmiş eserleri 1 roman ve hikayeleri. Ötüken Neşriyat.
Bilgin Topçu, Ü. (2014). Gaspıralı’da kadın. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (20), 45-62.
Cemiloğlu, M. (2015). İsmail Gaspıralı ve eğitim anlayışı. A. S. Uğurlu & S. Kırlı (Ed.), 1 / İsmail Bey Gaspıralı (Bilgi Şölenleri Serisi) içinde (ss. 38-44). Türk Ocakları Bursa Şubesi Yayınları.
Çetin, A. (2015). Gaspıralı İsmail Bey ve basın. A. S. Uğurlu & S. Kırlı (Ed.), 1 / İsmail Bey Gaspıralı (Bilgi Şölenleri Serisi) içinde (ss. 58-64). Türk Ocakları Bursa Şubesi Yayınları.
Çitil, R. (2013). “Tercüman” gazetesi ile “Dala Vılayatının Gazeti” arasındaki ilişkiler. İslam’la yenilenme ve birlik -1- İsmail Bey Gaspıralı Kongresi içinde (ss. 235-245). İBB Kültür A.Ş.
Çonoğlu, S. (2015). Rusya Türkleri arasında kadın hareketleri bağlamında İsmail Gaspıralı ve ideal toplum projesinde kadının konumu. A. S. Uğurlu & S. Kırlı (Ed.), 1 / İsmail Bey Gaspıralı (Bilgi Şölenleri Serisi) içinde (ss. 84-98). Türk Ocakları Bursa Şubesi Yayınları.
Devlet, N. (1988). İsmail Bey (Gaspıralı). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Devlet, N. (1999). Rusya Türklerinin milli mücadele tarihi (1905-1917). Türk Tarih Kurumu.
Durmaz, Ş. (2010). 20. asrın başında Azerbaycan’da modern bir eğitim kurumu: Tağıyev’in kız mektebi. Journal of Qafqaz University - Philology and Pedagogy, 1(29), 98-107.
Ercilasun, A. B. (2015). Gaspıralı İsmail’in dil anlayışı. A. S. Uğurlu & S. Kırlı (Ed.), 1 / İsmail Bey Gaspıralı (Bilgi Şölenleri Serisi) içinde (ss. 21-27). Türk Ocakları Bursa Şubesi Yayınları.
Gankeviç, V. Y. (2004). Tercüman gazetesi ve Müslüman okurların eğitilmesi meselesi. H. Kırımlı (Baş Ed.), B. Tanatar, D. Akarca, & İ. Köremezli (Ed.), İsmail Bey Gaspıralı için içinde (ss. 233-241). Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği.
Gaspıralı, İ. (2008). Fikir eserleri. Ötüken Neşriyat.
Gençboyacı, M. (2015). Kütüphanelerimizde İsmail Bey Gaspıralı’nın eserleri. A. S. Uğurlu & S. Kırlı (Ed.), 1 / İsmail Bey Gaspıralı (Bilgi Şölenleri Serisi) içinde (ss. 284-307). Türk Ocakları Bursa Şubesi Yayınları
Hablemitoğlu, N. (2004). Gaspıralı İsmail. Birharf Yayıncılık.
Hablemitoğlu, Ş., & Hablemitoğlu, N. (2004). Şefika Gaspıralı ve Rusya’da Türk kadın hareketi (1893-1920) (2. bs.). Toplumsal Dönüşüm Yayınları.
Kalsın, B. (2014). İsmail Gaspıralı ve Tercüman gazetesi. Uluslararası Hakemli İletişim ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (UHİVE), 2(2), 95–114.
Kınacı, C. (2014). Ütopyadan gerçeğe: Kadınlar Ülkesi ve Arslan Kız’dan Âlem-i Nisvan’a evrilen Türk kadın hareketi. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 11(4), 224–247.
Koç, Y. (2015). İsmail Gaspıralı’nın eserlerinde kadın tipolojisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi.
Morkoç, A. (2026). İsmail Gaspıralı’nın kadın anlayışının arka planı ve yansımaları. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 26(1), 277–300.
Nerimanoğlu, K. V. (2015). Rusya’nın XIX. yüzyıl sonu ile XX. yüzyılın başlarında yürüttüğü asimilasyon, misyonerlik, oryantalizm politikasına karşı İsmail Gaspıralı’nın mücadele konsepti. A. S. Uğurlu & S. Kırlı (Ed.), 1 / İsmail Bey Gaspıralı (Bilgi Şölenleri Serisi) içinde (ss. 65–70). Türk Ocakları Bursa Şubesi Yayınları.
Ölçekçi, H. (2018). Gaspıralı İsmail’in Tercüman gazetesindeki iletişim modeli ve Türk dünyasında işbirliğinin geliştirilmesinde medyanın rolü. Social Science Studies, 6(1), 224–235.
Özkaya, Y. (2013). Tercüman gazetesinde Azerbaycan edebî ve fikrî muhiti [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ege Üniversitesi.
Paul, C. (2011). Strategic communication: Origins, concepts, and current debates. Praeger.
Sağlık Şahin, G. S. (2014). Rusya Türklerinde kadın hareketinin öncüsü: Şefika Gaspıralı. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 14(2), 203–222.
Şahin, H. (2015). “İsmail Gaspıralı, Ortak Dil ve Osmanlı Türkçesi”, A. S. Uğurlu ve S. Kırlı (Ed.), İsmail Bey Gaspıralı - Her Yıl Bir Büyük Türk Bilgi Şölenleri Serisi 1 içinde (ss. 71-83). Türk Ocakları Bursa Şubesi Yayınları.
Şahingöz, M. (2004). “İsmail Bey Gaspıralı ve Salnâme-i Türkî”, İsmail Bey Gaspıralı İçin kitabı içinde. A. S. Uğurlu ve S. Kırlı (Ed.). Ankara; Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Genel Merkezi Yayınları No.9.
Saklı, A. R. (2016). Gaspıralı İsmail Bey ve Kırım. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (53), 265–271.
Sannav, S. C. (2022). Gaspıralı İsmail Bey’in (1851-1914) Yazılarında Eğitim ve Kültür Temelli Faaliyetlerin yeri. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 12(24), 235-250.
Seydahmet, K. C. (1996). Gaspıralı İsmail Bey. İstanbul: Avrasya Bir Vakfı Yayınları.
Süleymanof, M. (1996). Azerbaycan Milyonçuları: Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Baku: Gençlik Neşriyyatı.
Toksoy, A. (2001). “20. Yüzyıla Girerken Türk Dünyası ve İsmail Gaspıralı”, Okun Dergisi, Sayı: 45 (Kasım 2001), Sayı: 46 (Aralık 2001), s.3
Topsakal, T. (2018). Tercüman gazetesinin Rusya Türk ve Müslümanlarının millî ve medenî uyanışındaki rolü. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(2), 398-413.
Uğurlu, A. S. (2015). “İsmail Gaspıralı’nın Edebi Eserleri”, A. S. Uğurlu ve S. Kırlı (Ed.), İsmail Bey Gaspıralı-Her Yıl Bir Büyük Türk Bilgi Şölenleri Serisi 1 kitabı içinde (147-162). Türk Ocakları Bursa Şubesi Yayınları.
Süreli Yayınlar (Gazete ve Dergiler)
Âlem-i Nisvan (1906–1911). Bahçesaray: Tercüman Gazetesi İlavesi.
Ekinçi (1875–1877). Bakü: Naşir Hasan Melikzade Zerdabi.
Tercüman / Tercüman-Perevodçik (1883–1918). Bahçesaray: Naşir ve Başmuharrir İsmail Bey Gaspıralı.
Gaspıralı, İ. (1905, 4 Kasım). Lisan meselesi. Tercüman, (90).
Mağmume, E. (1901, 9 Eylül). Bir müslimenin mektubu. Tercüman, (33).
Tercüman. (1887). [Kadın hakları ve eğitimine dair haber]. (24).
Tercüman. (1895, 19 Mart). Bizim hal ve maişet. (11)
Akpınar, Y. (2024, 11 Ağustos). Tercüman gazetesi. https://www.vatankirim.net/tercuman-gazetesi-1591/ (Erişim Tarihi: 30.06.2026).
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Şenol ÇARIK
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
