Toplumsal Cinsiyet Merceğinde Görünmez Emek ve Kadın Hemşireler
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22830913Anahtar Kelimeler:
Kadın, Hemşire, Görünmez Emek, Duygusal EmekÖzet
Sağlık hizmetlerinin temel taşı olan hemşirelik mesleği, tarihsel olarak kadın kimliği ile özdeşleştirilmiş ve bakım verme rolü toplumsal cinsiyet kalıpları çerçevesinde “doğal” bir kadın görevi olarak değerlendirilmiştir. Bu durum, hemşirelerin sunduğu emeğin önemli bir kısmının görünmezleşmesine yol açmıştır. “Görünmez emek” kavramı; duygusal emek, bakım emeği, iletişimsel destek, kriz yönetimi, hasta ve aile savunuculuğu gibi çoğu zaman ölçülemeyen ve kurumsal performans göstergelerine yansımayan faaliyetleri kapsamaktadır. Kadın hemşireler, klinik bakımın yanı sıra ekip içi koordinasyon, çatışma çözme, hasta güvenliğini sağlama ve etik savunuculuk gibi kritik rolleri üstlenmekte; ancak bu katkılar çoğu zaman kurumsal takdir, ücretlendirme ve karar alma mekanizmalarında yeterince karşılık bulmamaktadır. Sürdürülebilir ve adil sağlık sistemleri için hemşirelikte görünmez emeğin tanınması, değerinin teslim edilmesi ve toplumsal cinsiyet temelli yapısal engellerin dönüştürülmesi kritik öneme sahiptir. Bu derleme ile bakım emeğinin kaliteli bir şekilde sürdürülebilir olması amacıyla; bakımın değersizleştirilmesine karşı toplumsal ve kurumsal farkındalık oluşturulması hedeflenmektedir.
Referanslar
Afshan, G., Kalhoro, M., Zainul-Abidin, N., Khuhro, M. A., &Hussain, M. (2026). Eastern and Western Perspective of Workplace Gender Equality: Review and Research Agenda. Gender Equality and Leadership, 23-41.
Akdemirel, E. (2025). Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğinin Sağlık Sonuçları ile İlişkisi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 28(1), 95-112. https://doi.org/10.61859/hacettepesid.1554690
Akkaş, İ. (2019). Cinsiyet ve Toplumsal Cinsiyet Kavramları Çerçevesinde Ortaya Çıkan Toplumsal Cinsiyet Ayrımcılığı. Ekev Akademi Dergisi, ICOAEF Özel Sayısı, 97- 118.
Aldemir, Ç. (2016). Kadının Görünmeyen Emeğinin Görünür Kılınması: Ev İçi Emeğin Ücretlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi).
Alexia Sanz-Hernández, Paula Jiménez-Caballero, Irene Zarauz (2022).Gender and women in scientific literature on bioeconomy: A systematic review, Forest Policy and Economics, Volume 141, 102762, ISSN 1389-9341, https://doi.org/10.1016/j.forpol.2022.102762
Bae, G. E., & Choi, M. (2025). Reconceptualizing Emotional Labor as Affective Governance: Gendered Institutionalization and Structural Inequality. Sociology Compass, 19(12), e70145. https://doi.org/10.1111/soc4.70145
Beyazıt , İ., Özdemir, Ç., Aslan, D., Erdoğdu, D., Çalagan, F., Bilgili, N., & Ersoy, V. (2016). Evde bakım hizmetleri ile ilgili sağlık emek ve meslek örgütlerinin görüş ve yaklaşımları. Türk Tabipleri Birliği Yayını. Ankara.
Budd, J. W. (2011). Çalışma Düşüncesi (F. Man, Trans.). Ayrıntı Yayınları. (Original work: The Thought of work, Cornell University Press)
Ceylan B, Özcan A, Tontaş G. (2025). Hemşirelik mesleğinin toplumdaki imajı: Toplum tabanlı kesitsel bir araştırma. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 12(2), 347-356.
Christopher, K. (2022). İlişkisel bakımın ikili çıkmazı: Hemşirelerin işte ve evde bakım verme anlatıları. Cinsiyet Sorunları, 39 (2), 220-235.
Chong Q, Zhan Z, Peng M, Li X. Çocuk Hemşirelerinin Klinik İletişim Becerileri ile Çocukların Hemşirelere Duyduğu Güven Arasındaki İlişki: Duygusal Zekanın Aracı Rolü. Hemşirelik: Araştırma ve İncelemeler . 2025;15:79-89
https://doi.org/10.2147/NRR.S522797
Citci, SH, Begen, N., & Deniz, DN (2026). İşe Alma Kararlarında Cinsiyet Ayrımcılığı: Bir Alan Deneyinden Kanıtlar. Cinsiyet Sorunları, 43 (1), 11.
Costa, A. I. L. d., Barros, L., & Diogo, P. (2025). Emotional Labor in Pediatric Palliative Care: A Scoping Review. Nursing Reports, 15(4), 118. https://doi.org/10.3390/nursrep15040118
Coşgun Solak, M. (2025). Moderniteden Dijital Çağa Ailenin Sosyolojik Dönüşümü: Kuşaklararası Dinamikler ve Toplumsal Cinsiyet. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(Özel Sayı), 1447-1459.
Daniels AK (1987). Görünmez iş. Sosyal Sorunlar. 34(5), 403–15. DOI: 10.2307/800538. https://doi.org/10.2307/800538
Dean, L., Churchill, B., & Ruppanner, L. (2022). The mental load: building a deeper theoretical understanding of how cognitive and emotional labor overload women and mothers. Community, Work & Family, 25(1), 13–29. https://doi.org/10.1080/13668803.2021.2002813
Dikmen, N., & Maden, D. (2012). Kadın Akademisyenlerin Görünmeyen Emeği Üzerine Bir Araştırma: Ordu Üniversitesi Örneği. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 4(2), 235-250.
Erdoğan, S. (2025). Gender And Sexuality as a Labor Control Regime in the Garment Industry/ Konfeksiyon Sektöründe Emek Kontrol Rejimi Olarak Toplumsal Cinsiyet ve Cinsellik. Nitel Sosyal Bilimler, 7(1), 84-106. https://doi.org/10.47105/nsb.1669408
Feng, H., Zhang, M., Li, X., Shen, Y., & Li, X. (2024). The level and outcomes of emotional labor in nurses: A scoping review. Journal of Nursing Management, 2024(1), 5317359.https://doi.org/10.1155/2024/5317359 .
Forman, T. M., Armor, D. A., & Miller, A. S. (2020). A Review of Clinical Informatics Competencies in Nursing to Inform Best Practices in Education and Nurse Faculty Development. Nursing education perspectives, 41(1), E3–E7. https://doi.org/10.1097/01.NEP.0000000000000588
Gong, F., Mei, Y., Wu, M., & Tang, C. (2025). Global reasons for missed nursing care: a systematic review and meta-analysis. International nursing review, 72(1), e13096. https://doi.org/10.1111/inr.13096
Gougjehyaran, H. G., Amanollahzadeh, A., & Danaloo, M. R. (2025). Invisible nursing care: a concept analysis. BMC nursing, 24(1), 1439. https://doi.org/10.1186/s12912-025-04082-w
Gray, B. (2009). The emotional labour of nursing–Defining and managing emotions in nursing work. Nurse education today, 29(2), 168-175.
Gül, D. ve Uluocak, Ş. (2025). Covid-19 Döneminde Anne ve Eş Olarak Hemşirelik. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 9(1), 1-26.
Heldal, F., Kongsvik, T., & Håland, E. (2019). Hemşireliğin statüsünü ilerletmek: hasta güvenliği çalışmaları aracılığıyla profesyonel hemşirelik kimliğini yeniden yapılandırmak. BMC sağlık hizmetleri araştırması , 19 (1), 418.
İbrahimoğlu, Ö., Mersin, S., & Kılıç, H. S. (2019). Hemşirelik Eğitim Müfredatı ve Öğrenme Çıktıları. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi(1), 12-16.
Karakaya, H. (2018). Görünmez Emek Ve Ev Kadınları. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(1), 73-94.
Luo, Y., Zhang, Y., Chen, J., Lu, G., Liu, J., & Chen, C. (2025). The Effect of Emotional Labor on Young Nurses' Job Burnout: The Mediating Role of Social Support and Emotional Regulation. Nursing Open, 12(12), e70388.
National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; National Academy of Medicine; Committee on the Future of Nursing 2020–2030, Flaubert, J. L., Le Menestrel, S., Williams, D. R., & Wakefield,
M. K. (Eds.). (2021). The Future of Nursing 2020-2030: Charting a Path to Achieve Health Equity. National Academies Press (US). https://doi.org/10.17226/25982
Newland, J. A. (2024). Are nurses an invisible and inexhaustible resource?. The Nurse Practitioner, 49(5), 6. DOI: 10.1097/01.NPR.0000000000000176
Okay, Y. (2021). Toplumsal Cinsiyet Yaklaşımının Kadınların Emek Piyasasına Katılımına Etkisi. Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 12-33.
Olive, M. V., Gastaldi, L., & Radaelli, G. (2026). Making the invisible visible: nurses' stealth work to legitimize their telemedicine coordination role. Social science & medicine (1982), 388, 118746. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2025.118746
Ozkol Kılınc K., Ozturk H. (2025). Emotional Labour in Nursing J TOGU Heal Sci. 5(3), 317-325.
Özkan, Ç.G., Bayrak, B., Demirbağ, B.C. (2022). Ev ortamında yatağa bağımlı hastanın bakım vericilerinin bakım yükü ve kaygı düzeyine yönelik hemşirelik girişimleri. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 4(1): 89-101. Doi: 10.54061/jphn.964777
Rismawati, R., Supriadi, S., Pahala, I., Amir, AS ve Sumarni, S. (2026). Kadınların Demografik ve Ekonomik Geleceğin Şekillenmesindeki Rolü. Küresel Demografik Değişimlerin Kritik Ekonomik Etkileri (s. 303-334) içinde. IGI Global Scientific Publishing.
Ross-White A. (2021). Search is a verb: systematic review searching as invisible labor. Journal of the Medical Library Association: JMLA, 109(3), 505–506. https://doi.org/10.5195/jmla.2021.1226
Salehi, M., Ghasemian, A., Najar, A. V., Nazari, H., & Hooshmand, E. (2025). From compassion to burnout: emotional labor in oncology nursing—a qualitative study. BMC nursing, 24(1), 272.
Saliha COŞKUN.(2022).Covıd-19’un Görünmeyen Kadın Emeğine Etkisi: Elazığ İlinde Nitel Bir Araştırma. The Journal of Social Sciences, 2022 (59), 497-518. http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.63686
Sezgünsay E, Yıldırım E, Güvenç G, İyigün E. (2025). Holistik bakım: Kavram analizi. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 8(1), 287-300. DOI:10.38108/ouhcd.1376570
Shaqiqi W. (2025). Job Satisfaction as a Predictor of Emotional Labor Among Nurses: A Cross-Sectional Study. Journal of nursing management, 2025, 8062261. https://doi.org/10.1155/jonm/8062261
Shaqiqi, W., Smith, P., & Shaqiqi, R. (2024). Exploring the emotional labour of paediatric oncology nurses and its impact on their well-being: An integrative review. European journal of oncology nursing : the official journal of European Oncology Nursing Society, 73, 102693. https://doi.org/10.1016/j.ejon.2024.102693
Sönmez, M., Nazik, F., Türkol, E., Aslan, E. (2025). Hemşirelik Öğrencilerinin Cinsiyetlerine Göre Mesleki Deneyimleri ve Karşılaştıkları Sorunlar. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(2), 37-48.
Staudt Willet, K. B., & He, D. (2024). Educators' invisible labour: A systematic review. Review of Education, 12(2), e3473.
Stoltz, D. S. (2024). Imaginative labor and embodied cognition: Economic sociology as a cognitive science. Current Sociology, 73(2), 170-191. https://doi.org/10.1177/00113921241272779 (Original work published 2025)
Thao, M. S., Davila, H. W., & Shippee, T. (2025). The invisible and racialized labor of culturally sensitive care: A Hmong nursing home case study. Social Science & Medicine, 118751. DOI:10.1016/j.socscimed.2025.118751
Tekin, E. (2025). Neoliberal Emek Rejiminde Aile, Toplumsal Yeniden Üretim ve Kadın Emeği: Türkiye Üzerine Kuramsal ve Ampirik Bir Değerlendirme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(Özel Sayı), 1671-1702.
Türk, N. (2025). Görünmeyen Emeğe İlişkin Kavramsal ve Tarihsel Bir İnceleme. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1), 11-23.
Yan, Z. (2022). “I tried to control my emotions”: Nursing Home Care Workers’ Experiences of Emotional Labor in China. Journal of Cross-Cultural Gerontology, 37(1), 1-22.
Yilmaz, M. (2025). Toplumsal Cinsiyet Üzerine Yapılan Çalışmalar ve Sosyal Politika Uygulamaları: Samsun İli Örneği. Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 24-47. https://doi.org/10.70754/biibfd.1630327
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Zeynep ERSAY ÖNAL, Gonca AKTAY
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
